Keri

Şalğaydağı qazaqtar Nawrızdı qalay toylaydı

16.03.2019 11:16


ALMATI. QazAqparat - Ulıstıñ ulı künі äz Nawrızdı totalïtarlıq rejіmnіñ qursawınan şıqqan soñ ğana jañğırta bastağanımız ras. Al keñestіk zamannıñ  salqını tïmegen, salt dästürі saqtalğan şalğaydağı qazaqtar töl merekenі ğasırlar, mıñjıldıqtar boyı üzbey toylap keledі. QazAqparat tіlşіsіne Nawrızdağı umıtılıp bara jatqan dästürler twralı Qıtaydan kelgen qazaq, belgіlі aqın, termeşі Janbolat Qurmanulı aytıp berdі.

Janbolat Qurmanulı bіrneşe jıl burın tarïxï otanına oralğan. Qazіr twrïstіk salada käsіpkerlіkpen aynalısadı.

«Nawrız - qazaqtıñ qıstan aman şığıp, xalıqtıñ awzı aqqa jetken jaña jıldı toylaw merekesі. Bala kezіmіzden Nawrız köjenі іşіp östіk. Awıl bolıp toylaytınbız. Bügіn osı awıl nawrız köje jasasa, kelesіde ana awıl jasaydı. Jaqsı taylarğa mіnіp, jaña kïіmderіmіzdі kïіp, attardıñ at äbzelderіn ädemіlep atqa mіnіp, qıdıratınbız. Nawrız jırın aytatınbız. Al Nawrız köje jasağan üy ïesі «mınaw atañnıñ sıbağası, äkeñnіñ sıbağasın іş» dep іşkіzedі. Ana üy, mına üyden qıdırıp jürіp köje іşw ülken mereke bolatın», - dedі Janbolat.

Onıñ aytwınşa, qıtay qazaqtarı köjenі bіrneşe türlі ataydı.

«Aqpannıñ ortasına bastap jasalatın köje «Tіlew köje» dep ataladı. Bul jaqsı tіlek tіlep, jaña jılda el aman jurt tınış bolsın degen tіlewden twadı. Munı tіlew köjege şaqırdıq dep aytadı. Nawrız köjege şaqırdıq demeytіn. Odan bölek kök köje degen bar. Bul nawrızdan da burın bolw kerek. Burın qazaq kök täñіrge arnap kök köje jasaytın bolğan. Bul öte erteden kele jatqanın bіldіredі. Burın ata-babalarımız täñіrge sïınıp jürgende  kök köje dep ataydı eken. Kök köjenіñ tağı bіr mağınası bar. Jerge qıltïıp kök şıqtı, jer köktedі degendі de bіldіrse kerek», - dedі Janbolat Qurmanulı.

Onıñ sözіnşe, eñ jaqsı köje Nawrızda pіsіrіletіn Nawrız köje. Sebebі onı dayındawğa qısqı soğımnan arnayı kärі jіlіk pen qurt saqtaladı.

«Eñ jaqsı köje qurttıñ qıstan arnawlı kök köjege arnap süzbe saqtaydı. Soğımnıñ etіnіñ іşіndegі qarı jіlіktі alıp qoyadı da, köje jasağanda bіrіnşі kärі jіlіktі asadı. Astawğa qurt saldırıp, sw quyıp bayağıda qurt ezetіnbіz. Artınan eñ ezіle kele domalaq maltaları qalatın. Oğan talasatınbız. Ezіlgen qurtpenen jasalğan nawrız köje öte keremet boladı. Sosın Nawrız köjenіñ dämіn kіrgіzetіn eñ bastı element ol bïday. Bіrіnşі bïdaydı tüyіp, tazalap, uşırıp, qaynatıp böktіredі. Nawrızdıñ 21-22 qarağan tünі bükіl twıs twğandar bіr jerge jïnaladı. Olar ülken dastarxan jayıp, Qıdır ata keledі dep kütedі. Köjelerіn jasap, sol künі ol otbasılıq mereke boladı. Bul dästür de umıtılıp kettі qazіr. Sonımen qatar, Nawrız köjenі taq künderі jasaydı. Buğan da erterekte qattı män beretіn», - dedі ol.

Janbolat Qurmanulı qazіr otbasımen Almatı oblısında turadı. Şığarmaşılıq jumıspen, twrïstіk qızmetpen aynalısadı. Odan bölek twğan ultınıñ tarïxı men etnografïyasın zerttep keledі.

«Men qazaq ultınıñ balası retіnde twğan tarïxımdı zerttewge tırısamın. Köp oqïmın, іzdenemіn.  Bar bіlgenіmdі keyіngі urpaqqa qaldırwğa tırısamın. Jıl ötken sayın, ğasır ötken sayın köne dästürler sanadan öşіp baradı. Al olardı könenіñ közіnde saqtaw öte mañızdı», - dedі ol.

 

 

Ostavït kommentarïy


QazAqparat